dr hab. Aleksandra Gawęda

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Wydział Nauk o Ziemi

Strona www: http://www.kgmip.wnoz.us.edu.pl/dr-hab-aleksandra-gaweda-adiunkt

Zainteresowania badawcze.

Petrologia granitoidów, procesy segregacji i frakcjonacji magmy, tworzenie kumulatów magmowych, procesy mieszania magm i tekstury diagnostyczne, mineralizacja pomagmowa (szczególnie turmaliny i węglany).

Procesy metamorfizmu regionalnego, rekonstrukcja warunków temperaturowo-ciśnieniowych w oslonie metamorficznej plutonu granitoidowego Tatr,

Datowanie procesów magmowo-metamorficznych za pomocą metod izotopowych: Rb-Sr, Nd-Sm, U-Pb, U-Th-Pb, Re-Os, analiza środowiskowa oparta na izotopach stabilnych C i O.

Działalność badawcza na terenie Tatr

Mój zespół prowadzi badania terenowe w obrębie trzonu krystalicznego Tatr, na obszarze Tatr Zachodnich i Wysokich, także w części slowackiej.  

Publikacje o tematyce tatrzańskiej

Najważniejsze publikacje:

Gawęda A. (1992) Zespoly mineralne i warunki krystalizacji kompleksu aplitowo-pegmatytowego z okolic Tomanowej Polskiej (Tatry Zachodnie). Archiwum Mineralogiczne, 47,2: 51-67.

Gawęda A. (1993) Struktura, skład mineralny i geneza pegmatytów polskiej części Tatr Zachodnich. Archiwum Mineralogiczne 49,2: 113-144.

Gawęda A. (1995) Geochemistry and Rb/Sr isochron age of pegmatites from the Western Tatra Mountains (S-Ponad). Geologica Carpathica, 46,2, 95-99.

Gawęda A., Kozlowski K. (1995) Petrographical and geochemical investigations of garnetiferous amphibolites from Upper Kościeliska Valley (Western Tatra Mountains). Mineralogia Polonica, 26,2: 21-37.

Burda J., Gawęda A. (1997) Mass-balance calculations in migmatites from the Upper Koscieliska valley (Western Tatra Mountains, S-Poland).Mineralogia Polonica 28,1: 53-68.

Grabowski J., Gawęda A. (1999) Preliminary paleomagnetic study of the High Tatra granites, Central Western Carpathians, Poland. Kwartalnik Geologiczny, 43,3, 263-276

Gawęda A., Cebulak S. (1999) The origin of graphite in the crystalline basement of the of the Western Tatra Mts. (Western Carpathians, S-Poland). Geologica Carpathica, 50, 4: 295-303.

Gawęda A., Winchester J.A., Kozlowski K., Narębski W., Holland J.G. (2000). Geochemistry and paleotectonic setting of amphibolites from the Western Tatra Mountains, southern Poland. Geological Journal 35,2, 69-85.

Marynowski, L., Gaweda, A., Cebulak, S., Jȩdrysek, M. (2001) Hydrocarbons migration in tectonic zones of the western Tatra Mountains Crystalline basement (Central Western Carpathians). Geologica Carpathica, 52,1 3-14.

Gawęda A. (2001) Alaskity Tatr Zachodnich - zapis wczesnowaryscyjskiej kolizji w prakontynencie Karpat. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 2001, Monografia No. 1997.

Gawęda A., Pieczka A., Kraczka J. (2002) Tourmalines from the Western Tatra Mountains (W-Carpathians, S-Poland): Their characteristics and petrogenetic importance. European Journal of Mineralogy, 14, 5, 943-955

Gawȩda, A., Doniecki, T. , Burda, J. , Kohut, M.(2004)  The petrogenesis of quartz-diorites from the Tatra Mountains (Central Western Carpathians): An example of magma hybridisation.  Neues Jahrbuch fur Mineralogie, Abhandlungen, 181, 1,  95-109.

Marynowski, L., Gawȩda, A., Poprawa, P., Zywiecki, M.M., Kȩpińska, B., Merta, H. (2006) Origin of organic matter from tectonic zones in the Western Tatra Mountains crystalline basement, Poland: An example of bitumen - Source rock correlation. Marine and Petroleum Geology, 23, 2 261-279.

Gawęda A. (2008) An apatite-rich enclave in the High Tatra granite (Western Carpathians): Petrological and geochronological study. Geologica Carpathica, 59,4, 295-306 – 10 pkt.

Gawęda A.  (2009) Enklawy w granicie Tatr Wysokich. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2009, Monografia nr 2637.

Burda, J. Gawęda, A. (2009) “Shear-influenced partial melting in the Western Tatra metamorphic complex: Geochemistry and geochronology”  Lithos, 110, 373-385. – 24 pkt.

Gawęda A. (2010) “Po graniach Tatr – przewodnik geologiczny dla turystów” dobrewydawnictwo.pl, ISBN: 978-83-89476-02-9, 160 stron.

Gawęda A. (2010) How to find a gold on the touristic path - a gold-mining in the Tatra Mts. Geoturystyka 2/21: 59-64. 

Gawęda A. Szopa K. (2011) "The origin of magmatic layering in the High Tatra granite, Central Western Carpathians – implication for the granitoid pluton formation processes. Earth and Environmental transactions of the Edinburgh Royal Society, 103: 129-144.

Burda J. Gawęda A., Klotzli U. (2011) Magma hybridization in the Western Tatra Mts granitoid intrusion (S-Poland, Western Carpathians): Mineralogy and Petrology 103:19-36.

Gawęda A. Golonka J. (2011) Variscan plate dynamics in the Circum-Carpathian area. Geodinamica Acta 24/3-4: 141-155. 

Golonka J., Gawęda A. (2012) Plate tectonic evolution of the southern margin of Laurussia in the Paleozoic. Tectonics - Recent Advances, Chapter 10: 261-282

Gawęda A., Włodyka R. (2013) The origin of post-magmatic Ca-Al minerals in mingling zones, Tatra granitoid intrusion, Western Carpathians. , 190/1: 29-47

Szopa K., Gawęda A., Muller A., Sikorska M. (2013) The petrogenesis of granitoid rocks unusually rich in apatite in the Western Tatra Mountains (S-Poland, Western Carpathians). Mineralogy and Petrology DOI 10.1007/s00710-012-0262-2

Burda J., Gawęda A., Kloetzli U. (2013) U-Pb zircon age of the youngest magmatic activity in the High Tatra granites (Central Western Carpathians). Geochronometria, DOI 10.2478/s13386-013-0106-9. 

Gawęda A. Muller A., Stein H., Kądziołko-Gaweł M., Mikulski S. (2013) Age and origin of the tourmaline-rich hydraulic breccias in the Tatra granite, Western Carpathians. Journal of Geosciences, 58: 133-148, DOI: 10.3190/jgeosci140. 

Pyka P, Szopa K., Gawęda A. (2013) Megacrysts of kyanite from Baranec Mt., Western Tatra Mts., Slovakia. Mineralogia 44(1-2): 31-37, DOI: 10.2478/mipo-2013-0003

Gawęda A., Szopa K., Chew D. (2014) LA-ICP-MS U-Pb dating and REE patterns of apatite from the Tatra Mountains, Poland as a minor of the regional tectonomagmatic activity. Geochronometria, 41(4) 2014: 306–314 

Pyka P., Gawęda A., Szopa K., Müller A., Sikorska M. (2014) Petrogenesis of kyanite-quartz segregations in mica schists of the Western Tatra Mountains (Slovakia). Mineralogia 45 (3-4):99-120, 

Gawęda A. Burda J. Klotzli U., Golonka J., Szopa K. (2016) ) Episodic construction of the Tatra granitoid intrusion (Central Western Carpathians, Poland/Slovakia): consequences for the geodynamics of Variscan collision and Rheic Ocean closure. International Journal of Earth Sciences (Geol Rundsch) 105: 1153-1174; DOI 10.1007/s00531-015-1239-2.

Gawęda A. Szopa K., Chew D., Klotzli U., Muller A., Sikorska M., Pyka P. (2016) Age and origin of fluorapatite-rich dyke from Baranec Mt. (Tatra Mts., Western Carpathians): a key to understanding of post-orogenic processes and element mobility. Geologica Carpathica, 67,5: 417-432.

Prowadzone badania

  • Pre-waryscyjska ewolucja skał krystalicznych Tatr (2014)
    Wniosek opiera się na badaniach petrogenetycznych, prowadzonych przez zespół w czasie ostatnich 25 lat, a dotyczących w większości procesów waryscyjskich. Zebrane dane petrologiczne i geochronologiczne pozwoliły postawić następujące hipotezy robocze, dotyczące rozwoju pre-waryscyjskiego: 1. w Tatrach Zachodnich istnieją skały metadiorytowe, o charakterystykach zbliżonych do skał HiBaSr, o wieku ok. 510 mln lat, przypuszczalnie związane z pióropuszami płaszcza oraz proto-ryftingien przy brzegu Gondwany, rozpoczynającym tworzenie się Oceanu Rheickiego. 2. Amfibolity Tatr Zachodnich (por. Gawęda i in. 2000) intrudowały w obrębie rozwijającego się zbiornika oceanicznego na różnych etapach jego rozwoju. Próbki archiwalne pozwolą na wydatowanie epizodów intruzji. 3. W Tatrach istnieje słabo zdefiniowana kolizyjna strefa pre-waryscyjska, zaznaczona porwakami eklogitów (por. Moussalam i in. 2012). Strefa ta i zawarte w niej eklogity oraz towarzyszące im segregacje leukokratyczne mogą być markerami procesów, pozwalających na korelację masywu Tatr z pozostałymi obszarami Europy i Azji - czyli w efekcie można będzie znaleźć łącznik zachodniej i wschodniej gałęzi Oceanu Rheickiego. Niezbędne badania terenowe pozwolą na doprecyzowanie faktów geologicznych, w tym określenie pozycji metadiorytów o wieku 510 mln lat, stwierdzenie pozycji eklogitów w relacji do strefowości metamorfizmu, charakterystykę nietypowych segregacji leukokratycznych bogatych w apatyt i ich związku z pegmatytami typu I-go (por. Gawęda 1992, 1993). Efektem będzie modelowanie procesów geologicznych w skali globalnej i rekonstrukcja przebiegu tworzenia się i zamykania Oceanu Rheickiego - kluczowego zbiornika oceanicznego dla rozwoju orogenezy waryscyjskiej na kuli ziemskiej.
  • Pre-waryscyjska ewolucja skał krystalicznych Tatr (2013)
    Wniosek opiera się na badaniach petrogenetycznych, prowadzonych przez zespół w czasie ostatnich 25 lat, a dotyczących w większości procesów waryscyjskich. Zebrane dane petrologiczne i geochronologiczne pozwoliły postawić następujące hipotezy robocze, dotyczące rozwoju pre-waryscyjskiego: 1. w Tatrach Zachodnich istnieją skały metadiorytowe, o charakterystykach zbliżonych do skał HiBaSr, o wieku ok. 510 mln lat, przypuszczalnie związane z pióropuszami płaszcza oraz proto-ryftingien przy brzegu Gondwany, rozpoczynającym tworzenie się Oceanu Rheickiego. 2. Amfibolity Tatr Zachodnich (por. Gawęda i in. 2000) intrudowały w obrębie rozwijającego się zbiornika oceanicznego na różnych etapach jego rozwoju. Próbki archiwalne pozwolą na wydatowanie epizodów intruzji. 3. W Tatrach istnieje słabo zdefiniowana kolizyjna strefa pre-waryscyjska, zaznaczona porwakami eklogitów (por. Moussalam i in. 2012). Strefa ta i zawarte w niej eklogity oraz towarzyszące im segregacje leukokratyczne mogą być markerami procesów, pozwalających na korelację masywu Tatr z pozostałymi obszarami Europy i Azji - czyli w efekcie można będzie znaleźć łącznik zachodniej i wschodniej gałęzi Oceanu Rheickiego. Niezbędne badania terenowe pozwolą na doprecyzowanie faktów geologicznych, w tym określenie pozycji metadiorytów o wieku 510 mln lat, stwierdzenie pozycji eklogitów w relacji do strefowości metamorfizmu, charakterystykę nietypowych segregacji leukokratycznych bogatych w apatyt i ich związku z pegmatytami typu I-go (por. Gawęda 1992, 1993). Efektem będzie modelowanie procesów geologicznych w skali globalnej i rekonstrukcja przebiegu tworzenia się i zamykania Oceanu Rheickiego - kluczowego zbiornika oceanicznego dla rozwoju orogenezy waryscyjskiej na kuli ziemskiej.