Tematy badań naukowych realizowanych na terenie Tatr

  • Kierownik: dr hab. inż. Bogdan Jaroszewicz
    Uniwersytet Warszawski
    Rok: 2014.

    Endozoochoryczne rozprzestrzenianie nasion przez kozicę

    Większość roślin jest zdolna do przemieszczania się i migracji na większe odległości jedynie jako nasiona lub propagule wegetatywne. Część gatunków wykształciła mechanizmy autochoryczne, pozwalające na rozprzestrzenianie nasion dzięki ich mechanicznemu rozrzucaniu przez sprężyste elementy owocu (ballochoria), jednak pozwalają one na rozprzestrzenianie nasion na stosunkowo niewielkie odległości nie przekraczające kilku metrów (Podbielkowski 1995). Daleki transport nasion, na odległości przekraczające kilkadziesiąt metrów, jest możliwy w przypadku nasion zaopatrzonych w morfologiczne przydatki (haczyki, kolce, skrzydełka, komory powietrzne) umożliwiające ich przenoszenie przez wiatr, wodę, epizoochorycznie przez wektory zwierzęce, itp. Zwierzęta odgrywają istotną rolę w rozprzestrzenianiu propagul roślin wewnątrz ekosystemów, często umieszczając je w specyficznych mikrosiedliskach, sprzyjających późniejszemu rozwojowi rośliny (Jordano i Schupp 2000). Zwierzęta o dużej mobilności (ptaki, ssaki) są istotnymi wektorami propagul na duże odległości: pomiędzy izolowanymi płatami ekosystemów i ich kompleksami (Bonn 2004). Przypuszcza się także, że zwierzęta odegrały istotną rolę w procesie rekolonizacji Europy i Ameryki Północnej przez rośliny po ustąpieniu ostatniego zlodowacenia (Cain i in. 1998), a prawdopodobnie i w poprzednich interglacjałach. Wiele gatunków roślin wydaje nasiona, które nie posiadają widocznych morfologicznych przystosowań do dalekiego transportu. Są to z reguły nasiona o kształcie zbliżonym do kulistego, twardej okrywie nasiennej i stosunkowo małych rozmiarach. Nasionom takim często przypisuje się zdolność do długotrwałego przelegiwania w glebie, gdzie tworzą trwałe banki nasion (Thompson i in. 1998). Janzen (1984) na podstawie badań nad rozprzestrzenianiem nasion w tropikach, postawił jednak odmienną hipotezę. Jego zdaniem nasiona o takich cechach są przystosowane do endozoochorii: niewielkie rozmiary i zbliżony do kulistego kształt nasion pozwala im uniknąć zmiażdżenia między zębami w czasie przeżuwania pokarmu przez zwierzę, a gruba i twarda okrywa nasienna skutecznie zabezpiecza je przed kwasami trawiennymi w trakcie przechodzenia przez przewód pokarmowy. Rzeczywiście gatunki roślin o takich nasionach stanowią zwykle co najmniej 50% wśród gatunków rozprzestrzenianych endozoochorycznie przez dużych roślinożerców (np. Cosyns i in. 2005, Eycott i in. 2007, Jaroszewicz i in. 2013), a przejście nasion przez przewód pokarmowy zwierząt może ułatwiać ich kiełkowanie (Traveset 1998). Kozica nie była dotychczas obiektem badań nad endozoochorią, jednak skoro wszystkie inne krajowe zwierzęta kopytne rozprzestrzeniają nasiona wielu gatunków roślin, należy przypuszczać, że również kozica odgrywa w ekosystemie rolę wektora nasion.
  • Kierownik: dr Ewa Posz
    Śląski Uniwersytet Medyczny
    Rok: 2014.

    „Zjawisko cykliczności u Euphrasia minima Jacq. i Euphrasia picta Wimm. – monitoring stanowisk. Porównanie populacji taksonów krytycznych E. minima i E. picta z polskiej części Karpat i Sudetów”

    Ze względu na ogromną zmienność w obrębie poszczególnych gatunków, znaczną liczbę mieszańców międzygatunkowych i nakładanie się zasięgów, rodzaj Euphrasia stwarza duże problemy w identyfikacji taksonów. Dodatkowe utrudnienia powoduje znaczny udział form nietypowych, będących najprawdopodobniej efektem półpasożytniczego sposobu odżywiania się. Zjawiska te, często przyczyniają się do znacznego zróżnicowania morfologicznego nawet w obrębie jednej populacji. Cykliczne wahania liczebności populacji, aż do występującej niekiedy nawet kilka lat całkowitej jej absencji oraz występowanie różnych morfotypów na tym samym stanowisku w różnych latach, utrudniają badania nad rozmieszczeniem przedstawicieli tego rodzaju w Polsce. Niebędne jest zbadanie kondycji populacji na stanowiskach na terenie TPN, które były odnalezione w czasie wcześniejszych badań. Mnogość koncepcji gatunku i propozycji taksonomicznych przygotowanych przez badaczy tego rodzaju na świecie, doprowadziła do zamieszania w zbiorach zielnikowych i funkcjonowania ogromnej liczby synonimów. Ogromne kontrowersje dotyczą m. in. taksonów E. minima Jacq., E. tatrae Wettst. oraz E. corcontica (Smejkal) Smejkal et Dvoráková, E. frigida Pugsl. Przeprowadzone przy użyciu metod taksonomii klasycznej i numerycznej (analiza fenetyczna) badania wykazały ogromną zmienność wewnątrzgatunkową w obrębie E. picta oraz E. minima (=E. tatrae i E. corcontica). Podawane przez Wettsteina cechy nie są konserwatywne, a ich zakres zmienności jest bardzo duży (różne morfo typy). Problematyka ta została szeroko przebadana przez autorkę projektu, zrewidowano materiał typowy dostępny w herbariach (BM, BRMU, CGE, KPRA, PRC, BM, W, WU). Metodami klasycznymi zrewidowano materiał zielnikowy dostępny w Polsce (AJK, BIL, BSG, BYDG, GDMA, KRA, KRAM, KRFB, KTC, KTU, LBL, LOD, MGS, OLTC, POZ, POZG, POZNB, RPNH, SLTC, SOSN, SZUB, TRN, UGDA, WA, WAUF, WSRP, WRSL, ZAMU, ZTS) oraz przeprowadzono badania terenowe i zbiór materiału roślinnego na terenie polskiej części Karpat (Babia Góra, Bieszczady, Tatry) oraz Sudetów (Karkonosze). Przyjęte założenia taksonomiczne wymagają potwierdzenia za pomocą dodatkowych badań z wykorzystaniem technik cytogenetycznych. Brak jest w dostępnej literaturze danych dotyczących genetycznego podłoża omawianej zmienności. Badania nad rodzajem Euphrasia w Polsce prowadzone są od roku 2001 (przewód doktorski, grant KBN 2P04G02427, Grant wewnętrzny UJ WRBW/BiNoZ/23/2008, AT-TAF-4826 SYNTHESYS EU, 2008-2009) na terenie Tatr od roku 2003. W pracach redaktorskich znajduje się monografia rodzaju, zawierająca propozycję taksonomiczną dla rodzaju, klucz do oznaczania gatunków, szczegółowe opisy każdego taksonu oraz mapy ich rozmieszczenia na terenie Polski. Napotkane problemy taksonomiczne sprawiły, że niektóre z gatunków zostały ujęte w opracowaniu szeroko i możliwe będzie w toku dalszych badań wyróżnienie dalszych jednostek taksonomicznych.
  • Kierownik: mgr Anna Jagiełło
    GisPartner Sp. z o.o.
    Rok: 2014.

    Inwentaryzacja terenowa urządzeń wodnych typu: MEW, zabudowa poprzeczna, stawy rybne na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego.

    Opracowanie przestrzenne zebranych danych dotyczących presji antropogenicznych na wody Tatrzańskiego Parku Narodowego m. in. w celu opracowania Warunków korzystania z wód przez Dyrektora RZGW w Krakowie.
  • Kierownik: dr Michał Węgrzyn
    Uniwersytet Jagielloński
    Rok: 2014.

    "Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem specjalnych obszarów ochrony siedlisk przyrodniczych Natura 2000 - faza czwarta" - monitoring zarośli kosodrzewiny 4070 na terenie Tatr

    Tematem badań jest przeprowadzenie monitoringu przyrodniczego siedliska zarośli kosodrzewiny na terenie Doliny Pięciu Stawów w Tatrach. Monitoring tego siedliska jest prowadzony na tzw. stanowiskach monitoringowych, stanowiących łatwy do wyodrębnienia w terenie, wskazany na mapie topograficznej ciągły fragment przestrzeni przyrodniczej. Zarośla kosodrzewiny 4070 jako siedlisko cenne przyrodniczo objęte jest monitoringiem na terenie Tatr od roku 2006. Obecne badania są powtórzeniem oceny stanu zachowania siedliska na wybranych już w roku 2006 i 2007 stanowiskach. Ocenie podlegać będzie przede wszystkim stan zachowania siedliska jego struktura oraz perspektywy ochrony.
  • Kierownik: inż. Magdalena Ziułek
    Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaja w Krakowie
    Rok: 2014.

    Zbiorowiska ziołorośli w Dolinie Olczyskiej

    Badanie będzie się skupiało na inwentaryzacji zbiorowisk ziołorośli na terenie doliny Olczyskiej.
  • Kierownik: dr inż. Agnieszka Ważna
    Uniwersytet Zielonogórski
    Rok: 2014.

    Wpływ oddziaływań antropogenicznych na strukturę populacji drobnych ssaków Micromammalia w ekosystemach wysokogórskich

    Ekologia populacji drobnych ssaków Micromammalia jest uwarunkowana środowiskiem, w którym występują. Wpływ na strukturę populacji mają różnego typu oddziaływania antropogeniczne np. wypas owiec. Celem badań jest poznanie wybranych aspektów ekologii gatunków drobnych ssaków występujących w Tatrach.
  • Kierownik: dr hab. Michał Gradziński
    Uniwersytet Jagielloński
    Rok: 2014.

    Sedymentacja mezozoicznych i kenozoicznych osadów węglanowych Karpat wewnętrznych

    Planowane badania zmierzają do kompleksowego rozpoznania facjalnego zróżnicowania i mechanizmów sedymentacji wybranych osadów węglanowych Tatr.
  • Kierownik: dr Krzysztof Pałka
    Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
    Rok: 2014.

    Badania nad bionomią Crambidae (Lepidoptera)w Polsce

    Catoptria furcatellus i Eudonia vallesialis występują w Polsce tylko w Tatrzańskim Parku Narodowym. Poznanie ich bionomii oraz morfologii stadiów rozwojowych umożliwi wyjaśnienie relacji pokrewieństw między gatunkami w obrębie rodziny Crambidae. Wyniki badań nad biologią tych gatunków mogą być wykorzystane do ochrony ich biotopów na terenie Parku.
  • Kierownik: mgr Szymon Biały
    Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
    Rok: 2014.

    Ocena przekształceń dawnych form antropogenicznych w obszarach chronionych (na przykładzie śladów górnictwa w Tatrach)

    Celem projektu badawczego jest wykonanie kompleksowej oceny stanu zachowania się obiektów pogórniczych w Tatrach Zachodnich. Ich trwałość jest osobliwa, bowiem od ponad 150 lat przebiega w warunkach częściowego lub całkowitego braku antropopresji. Teren badań znajduje się bowiem w obrębie Tatrzańskiego Parku Narodowego. Autor projektu stara się ustalić na podstawie przeprowadzonych badań terenowych, jakie procesy naturalne modyfikują dziś dawne formy antropogeniczne i jakie jest tempo zaniku tych form. Z celem głównym wiąże się także określenie prognozy dalszego kierunku transformacji tych form.
  • Kierownik: dr Agata Smieja
    Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie
    Rok: 2014.

    Monitoring siedliska przyrodniczego 7220 Źródliska wapienne ze zbiorowiskami Cratoneurion commutati

    Monitoring siedliska przyrodniczego 7220 Źródliska wapienne ze zbiorowiskami Cratoneurion commutati prowadzony jest w ramach zadania "Monitoring gatunków i siedlisk przyrodniczych ze szczególnym uwzględnieniem specjalnych obszarów ochrony siedlisk Natura 2000 - faza czwarta".